Fildişi “V” şeklinde manikalı, gümüş kılıflı, oymalı geleneksel el yapımı, 20. yüzyıl başlarından, Argyrobounialaki olarak adlandırılan gümüş Girit gelin hançeri…
Yapım yeri, Hanya (Girit) olarak tespit edilmiştir. Malzemesi (gümüş), yapım şekli ve yöntemi, tarihi önemi ve kasasına işlenen semboller nedeniyle değeri yüksek bir sanat eseri. Stent (Kılıf) yılan-ejderha biçimli bir kafa ile bitmektedir. Üzerinde çiçek desenleri ve dekoratif illüstrasyonu vardır. Stent’in bitişi, oyulmuş halkalardan oluşmaktadır. Halkaların hemen altında bulunan uça zincir ile madeni paralar asılmaktadır. Müzayedeye sunduğumuz eserde zincir ve madeni paralar eksiktir.
Kabza (Manika) V şeklinde fildişi kollardan oluşmaktadır. Kolların arasında kılıfla aynı desenleri taşıyan gümüş süslemeler vardır. Bıçağın ve kabzanın birleştiği yerde süslü gümüş kıvrımlar vardır.
Bıçak kısmı tek parça çeliktir. Bıçak ucundaki eğri ve keskin nokta karakteristik özellik olarak kataloglanmıştır .
Uzunluğu 19 cm., ağırlığı 43 gramdır.
Provenance: Y.C. koleksiyonu.
Kondisyonu: İyi (6 /10)
Değerlendirme notu:
Girit hançerleri, çeşitli gelenek ve göreneklerle ve hatta metafizik değerlerle ilişkilendirildiği için toplumsal bir öneme sahiptir. Eski dönem inançları hançerlere büyülü ve doğaüstü güçler atfettiği için insanı şeytanlardan korumanın bir yolu olarak bugün bile Girit hançeri düğünlerde ve vaftizlerde hediye olarak sunulmaktadır.
Girit’teki evlilik geleneklerinden biri, müstakbel damadın nişanlısına diğer hediyelere ek olarak küçük bir gümüş hançer, (argyrobounialaki) sunmasını gerektiriyordu. Giritli kadın giysisinin bir parçası olan bu küçük hançer, müstakbel gelin tarafından tüm kutlamalarda tıpkı erkekler gibi uzun mavi-kırmızı ipek kuşağın içine sıkıştırılarak bele takılırdı.
Hançerin kök ve kabzası 20. Yüzyıl başlarına kadar altı iğne (pertsinia) ile sabitleniyordu. 20. yüzyıl başlarından itibaren ise 3 iğne ile sabitlendi. Bu nedenle gelin hançerinin 20. yüzyıl babında üretildiği düşünülmektedir.
Hançerin kabzasına “manika” denir. Hançerler üç yaygın manika türüyle yapılır: kuş gagası, V-şekli ve antik Girit hançerlerinin klasik stili. Manikalar sadece hayvan boynuzu, beyaz kemik veya fildişinden yapılır. Hançerler, manikanın rengine göre adlandırılır. Siyah veya koyu renkli saplı olanlar mavromanika, siyah sap olarak adlandırılır ve nadir bulunmaları nedeniyle çok istenir. Beyaz saplı olanlara ise aspromanika denir.
Girit hançerleri Osmanlı döneminden bu yana, Hanya’da yapılmaktadır. İlk zanaatkârlar adaya yerleşen Türklerdi, ancak kısa süre sonra uzmanlaşan ve sanatlarının istisnai örneklerini yaratan Giritli zanaatkarlar ortaya çıktı. Girit hançerleri bugüne kadar korunan özgün formunu 18. yüzyıl sonunda kazandı. Hanya’da hala geleneksel Girit hançerleri el yapımı olarak üretilmektedir.
