1910'da Metallwerke Otto Scharlach firması tarafından üretilmiş karpit lambası.
Nikelajlı, hazneler teneke levhalardan, bazı aksamlar ise cilalanmış pirinçten.
Ürün no: 22
87 x 180 cm.
Kondisyon: 8/10
Değerlendirme notu:
Metallwerke Otto Scharlach Almanya'nın Nürnberg kentinde faaliyet gösteren bir şirketti. Motorlu taşıtlar ve bisikletler için her türlü lambanın yanı sıra gaz jeneratörleri, akü kutuları ve dinamolar üretti. 1950'lere kadar varlığını sürdürdü.
Karpit lambası veya asetilen gaz lambası, kalsiyum karbürün (CaC2) su (H2O) ile reaksiyonu sonucu oluşan asetileni (C2H2) üreten ve yakan basit bir lambadır. Bu lambalar binaları aydınlatmak için, deniz fenerlerinde, motorlu araçlarda ve bisikletlerde far olarak kullanıldı. Şapkaya takılan veya elde taşınabilir karpit lambaları, yirminci yüzyılın başlarında madencilikte yaygın olarak kullanılıyordu. 1892'de Thomas Wilson tarafından geliştirilen Karpit lambasının patenti, 1895'te Union Carbide tarafından satın alındı. Asetilen gazıyla ev aydınlatması 1894'te, bisiklet lambaları ise 1896'dan itibaren kullanılmaya başlandı. Amerika Birleşik Devletleri'nde geliştirilen ilk karpit bisiklet lambasının patenti 28 Ağustos 1900'de Frederick Baldwin tarafından New York'ta alındı. Karpit lambalarının kullanımına yönelik icatlar ve iyileştirmeler onlarca yıl devam etti. 1932 yılında 54 madencinin ölümüne neden olan Moweaqua Kömür Madeni kazasına karpit lambalarının açık alevlerinin neden olduğu anlaşıldığı için ABD kömür madenlerinde bu tarihten itibaren kullanımı azaldı. Ancak diğer ülkelerin kömür ocaklarında uzun yıllar kullanılmaya devam edildi.
Ülkemizde ise bütün diğer kullanımları yanında geceleri açık havada satış yapılan tezgahlarda ve gece çıkılan balık avlarında uzun yıllar kullanıldı.
"Gecenin ortasında, bembeyaz dolaşıyorsunuz. Aksaray’da, bulvarın köşesindeki karpuz sergisinde, korkusundan ürperen karpit lambasını üfleyebilirsiniz. üflersiniz ve karpit lambası sönmez: çünkü onun, böyle her geçene bitiverecekmiş hissini veren fakat asla bitmeyen, yürek bayıltıcı bir türküsü vardır. " Attilâ İlhan, Sokaktaki Adam
"Bulutlar tedirgin, kadınlar güzel.../Gecemi sen ışıt karpit lambası/Gelmiş geçmiş aşkların saçağından." Turgut Uyar, Karpit Lambası, Büyük Saat.
"Sırtımı verdiğim elektrik direğine bir tekme... Kendimi köprü üstünde buldum. İndim köprü altına, oturdum bir kenara. Önümde karpit lambası yanan pırıl pırıl bir sandal, kenarda ispirto içen bir ihtiyar, onun yanında bir uykusuz, benim yanımda hayal gibi dikilmiş perişan, zayıf bir çocuk." Sait Faik Abasıyanık, Son Kuşlar.
