Dodge otomobilleri için Osmanlıca reklam broşürü. 1927-1929 arası döneme ait. Kemal Halil, Mehmet Rifat ve Şürekası, Türkiye Otomobil, Lastik, Traktör Komandit Şirketi imzalı reklam metni, gazeteci Ahmet Emin Yalman tarafından hazırlanmıştır. 29 x 21,5 cm.

---

Kondisyon: 10/10

---

Provenance: F. B. koleksiyonu

---

Değerlendirme notu Kemal Halil, Mehmet Rifat ve Şürekası, Türkiye Otomobil, Lastik, Traktör Komandit Şirketi, gazeteci Ahmet Emin Yalman’ın fikir babası ve kurucu ortaklarından olduğu bir şirkettir. Şirket 1927 yılında kuruldu. Good Year lastikleri, Dodge Brothers otomobilleri gibi şirketlerin Türkiye temsilciliklerini aldı. Dönemin kaidelerine uygun olarak, Şirketin Ankara işleriyle Malatya Milletvekili Mahmut Nedim Zapçı ve eski yollar Genel Müdürü Yüksek Mühendis Akil Bey ilgilendi. Şirketin kuruluşundan itibaren, telgraf yazışmalarında kısa isim olarak kullandığı TATKO, 1944 yılında şirketin resmi ismi haline geldi ve “TATKO, Otomobil Lastik ve Makina Ticareti A.Ş” olarak şirket ismi değiştirildi. TATKO günümüzde,  hala Yalman ailesi tarafından yönetilen büyük bir holding haline gelmiştir. Şirketin kuruluş hikayesi Doğan Avcıoğlu’nun Türkiye’nin Düzeni kitabında şöyle anlatılır: “Ahmet Emin Yalman, Cumhuriyetin yerleşme günlerindeki aleyhte yazılarından dolayı, öteki bazı gazetecilerle birlikte yargılanmak üzere, Diyarbakır istiklal Mahkemesine sevk edilir. Yolda gazeteciler, Ankara'ya bir daha yazı yazmayacaklarını belirten bir pişmanlık telgrafı çekerler. Başbakan İsmet Paşa'dan kurtulmaları dileğini belirten nazik cevap alırlar. Yalman'ın gazetecilik hayatı böylece son bulur. Bir süre sonra Yalman, İsmet Paşadan hiç değilse yabancı gazetelere yazmak için izin ister. Fakat gönderdiği mektup cevapsız kalır. Yalman işsizdir. İmdadına Mondros mütarekesinden beri Türkiye'de görev yapan ABD Büyükelçiliği Ticaret Ataşesi, Julian E. Gillespie yetişir. Gillespie, istanbul Kulübünde, Yalman'a şu öneriyi yapar : “Sen ne zamana kadar böyle boş gezecek ve üzüntüden kendini yiyeceksin? Bir iş tutman lazım... Hem geçim imkânı sağlamak, hem de memleketine faydalı olmak için en İyi çare bir ticaret şirketi kurmandır. Ben bu şirkete birkaç mühim Amerikan şirketinin vekilliğini sağlayabilirim.' Mesela Good-Year Lastik Şirketinin bir temsilcisi bu sırada İstanbul’dadır. Türkiye'de bir umumi vekil aramaya gelmiştir. Bu vekilliği, sizin yeni şirketinize vermesi pek mümkündür. Bunun arkasından da seri halinde diğer değerli vekâletler gelebilir.” Hikayenin gerisi ise Ahmet Emin Yalman’ın anılarında anlatılır: “Vatan gazetesini idare etmekte çok dirayet gösteren kardeşim Rıfat, tasfiyeden sonra kendi hesabına bir ihracat işi kurmuştu. Teklifi ona açtım, cazip buldu. Dostlarımızdan Necmettin molla beyin bacanağı olan Kemal Halil beye işi açtık. Kendisi askerlik hayatında akıncı roller oynamış, Selanik’te ittihat ve terakki hareketlerine de çok yakından karışmıştı. Karşımıza çıkan fırsatı kendisine söyler söylemez, derhal değerini kavradı, dört elle buna sarıldı. Prensip kararı bir an içinde alındı. İlk adım olarak 50 bin liralık sermaye bir araya geldi. Ertesi gün Goodyear temsilcisi ile müzakereye giriştik ve anlaşmaya vardık. Bunu Dodge Brothers otomobilleri. Caterpillar traktörleri, Sullivan kompresörleri, Harnischfeger ekskavatörleri takip etti. Şirket, «Otomobil, Lastik ve Traktör Komandit Şirketi» adı altında kısa zamanda resmen kuruldu. Derhal yurt ölçüsünde acente teşkilatı meydana getirildi. Bu maksatla kısmen ben, kısmen kardeşim Rıfat yurdu karış karış dolaştık ve acenteleri yerinde seçtik. Josef adında çok becerikli bir ustanın idaresi altında bir garaj ve tamirhane kurduk. Bir taraftan da ben gazetecilik tecrübemi, gazeteler için otomobil, lastik ve traktör ilanları hazırlamak için kullanmaya giriştim. Good-Year ve Dodge, kalite bakımından da çok çabuk tutundu. Acentelere ve müşterilere krediyle mal satmak lazım geldiği için gittikçe artan satışlar, sermaye ve kredi imkânlarımızı aştı. Gillespie, hiç bir nevi menfaati olmadan, sırf kendi vazifesini görmek ve bize karşı dostluğunu belirtmek için tıpkı ortağımızmış gibi çalışıyor, her derdimize çare buluyordu. Taksitli otomobil ve kamyon satışları için kredi sağlayan Kensley-Melbourn adlı bir müesseseyle bizi temasa geçirdi ve Good-Year'ın da kredi hudutlarımızı genişletmesi için başarıyla araya girdi. Bu sayede kısa zamanda Amerika'dan en çok mal getiren Türk müessesesi haline geldik. Gillespie bir taraftan bize dostluk göstermekle beraber, Amerika'nın Türkiye'ye olan ihracatında yeni rekorlar kırmak i imkânını da bulmuş oldu, böylece kendi vazifesinde de başarılar elde etti.” Ahmet Emin Yalman (1888-1972) Osmanlı İmparatorluğu'nun son yıllarından başlayarak uzun bir süre gazetecilik yapan, yaptığı haberler yüzünden defalarca tutuklanan, sürgüne gönderilen, Türkiye basın tarihinin önemli isimlerinden birisidir. 1952'de Malatya hadisesi olarak anılan suikastta ağır yaralanmıştır. Saldırının faili, 2000'li yıllarda adı küçük yaşta çocuğa cinsel istismar davası ile gündeme gelen Hüseyin Üzmez'dir.

---